Ισραήλ: Οι κίνδυνοι της αγνόησης των ορίων εξουσίας
![Ισραήλ: Οι κίνδυνοι της αγνόησης των ορίων εξουσίας](https://cdn.pagenews.gr/wp-content/uploads/2024/08/ΙΣΡΑΗΛ-63-768x454.jpg)
Πηγή Φωτογραφίας: Διαδίκτυο, militaire.gr, Ισραήλ: Οι κίνδυνοι
Στη μελέτη των διεθνών σχέσεων, μία από τις σημαντικότερες απειλές για τα έθνη προκύπτει από την εσωτερική έλλειψη επίγνωσης των ορίων της ισχύος τους. Η προβολή ισχύος ενός έθνους-κράτους καθορίζεται τελικά από βασικούς παράγοντες – στρατιωτική, οικονομική, τεχνολογική, διπλωματική και πολιτική εμβέλεια – οι οποίοι είναι μετρήσιμοι και έχουν εγγενείς περιορισμούς.
Αυτή η αρχή οδήγησε τον συνταξιούχο ισραηλινό συνταγματάρχη Γκουρ Λαΐς, πρώην ανώτερο διευθυντή για τη στρατηγική εθνικής ασφάλειας στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, να εκδώσει μια αυστηρή προειδοποίηση. Σε ένα έγγραφο που δημοσιεύθηκε στις 19 Αυγούστου από το Κέντρο Στρατηγικών Μελετών Begin-Sadat του Ισραήλ, ο Λαΐς προειδοποιεί τους Ισραηλινούς ηγέτες να μην υιοθετήσουν ένα νέο δόγμα ασφάλειας που παραβλέπει τους περιορισμούς του.
Τα δυνατά σημεία του Ισραήλ
Το Ισραήλ αναμφισβήτητα συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο τρομερών στρατιωτικών δυνάμεων του κόσμου, παρέχοντας στο κράτος κατοχής ένα στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των περιφερειακών αντιπάλων του. Οι ένοπλες δυνάμεις του κατατάσσονται στην 15η θέση παγκοσμίως και έχουν λάβει υποστήριξη άνω των 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ, τον αναντικατάστατο σύμμαχό του στις διεθνείς υποθέσεις.
Οικονομικά, το Ισραήλ είναι επίσης ένας σημαντικός παίκτης. Το 2023, ο Economist κατέταξε το Ισραήλ στην τέταρτη θέση μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών όσον αφορά την οικονομική του επιτυχία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκτίμησε το ΑΕΠ του Ισραήλ σε 564 δισεκατομμύρια δολάρια και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε 58.270 δολάρια, κατατάσσοντάς το στη 13η θέση παγκοσμίως. Από την ίδρυσή του, το Ισραήλ έχει λάβει σχεδόν 330 δισεκατομμύρια δολάρια σε εξωτερική βοήθεια από τις ΗΠΑ, ενισχύοντας την οικονομική του κυριαρχία.
Τεχνολογικά, το Τελ Αβίβ ξεχωρίζει επίσης στην παγκόσμια σκηνή. Ο Παγκόσμιος Δείκτης Καινοτομίας 2023 κατατάσσει το Ισραήλ στην 14η θέση μεταξύ 132 οικονομιών. Στην ομάδα των 50 οικονομιών υψηλού εισοδήματος, το Ισραήλ κατατάσσεται 13ο και κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ 18 χωρών της Βόρειας Αφρικής και της Δυτικής Ασίας. Ο Παγκόσμιος Δείκτης Οικοσυστήματος Νεοφυών Επιχειρήσεων 2024 κατατάσσει επίσης το Ισραήλ στην τρίτη θέση παγκοσμίως και στην πρώτη θέση περιφερειακά, υπογραμμίζοντας την τεχνολογική του υπεροχή.
Διπλωματικά και πολιτικά, το Ισραήλ επωφελείται από την ακλόνητη υποστήριξη των ΗΠΑ, που του επιτρέπει την ατιμωρησία από πολλούς διεθνείς νόμους και κανόνες. Η Ουάσινγκτον έχει χρησιμοποιήσει την εξουσία βέτο της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ 89 φορές, περισσότερες από τις μισές από τις οποίες ήταν για να εμποδίσει ψηφίσματα επικριτικά για το κράτος κατοχής.
Από το 1945, από τα 36 σχέδια ψηφισμάτων που αφορούν το Ισραήλ και την Παλαιστίνη, οι ΗΠΑ άσκησαν βέτο στα 34, προστατεύοντας ουσιαστικά το Ισραήλ από τη λογοδοσία για τις ενέργειές του. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στα διπλωματικά επιτεύγματα του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών εξομάλυνσης με την Αίγυπτο (1979) και την Ιορδανία (1994) και, πιο πρόσφατα, με τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, το Σουδάν και το Μαρόκο (2020), με συνεχιζόμενες προσπάθειες για τη σαουδαραβική-ισραηλινή εξομάλυνση.
Εξάρτηση από την Ουάσινγκτον: Αμφίπλευρη δαμόκλειος σπάθη
Η υπεροχή του Ισραήλ σε όλους αυτούς τους τομείς είναι στενά συνδεδεμένη με τη συνεχή υποστήριξη των ΗΠΑ, η οποία αποκαλύπτει επίσης μια κρίσιμη ευπάθεια. Η εξάρτηση από την Ουάσινγκτον καθιστά αναγκαία την ευθυγράμμιση του Ισραήλ με τις δυτικές πολιτικές, γεγονός που έχει οδηγήσει τις ισραηλινές ελίτ να προειδοποιούν για την αποφυγή της επιβάρυνσης των σχέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ.
Ο συνταξιούχος συνταγματάρχης Μπενίνα Σαρβίτ Μπαρούχ υπογραμμίζει αυτό το σημείο σε άρθρο του για το Ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS). Σημειώνει ότι η ενσωμάτωση του Ισραήλ στο διεθνές σύστημα απειλείται, ιδίως υπό το φως του συνεχιζόμενου πολέμου στη Γάζα, ο οποίος έχει πλήξει σημαντικά το παγκόσμιο κύρος του. Ο Μπαρούχ προειδοποιεί ότι η αποτυχία να αντιμετωπιστεί αυτή η τάση θα μπορούσε να υπονομεύσει περαιτέρω τη σπειροειδή οικονομία, την εθνική ασφάλεια και τους στρατιωτικούς στόχους του Ισραήλ. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο πρώην διαμεσολαβητής του ισραηλινού στρατού, έφεδρος στρατηγός Γιτζάκ Μπρικ, δήλωσε ότι η κατοχική οντότητα «αντιμετωπίζει κατάρρευση σε λιγότερο από ένα χρόνο» εάν συνεχιστεί ο πόλεμος φθοράς.
Σε ένα άλλο κομμάτι, το INSS τονίζει επίσης ότι η στρατηγική συμμαχία ΗΠΑ-Ισραήλ εξαρτάται από κοινές αξίες: “Η στρατηγική σημασία του Ισραήλ για τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σημασία μόνο εφόσον διασφαλίζονται οι κοινές αξίες. Αυτή τη στιγμή, οι ειδικές σχέσεις κινδυνεύουν, ιδίως λόγω των διευρυνόμενων διαφορών στην αντίληψη της δημοκρατίας, της ισραηλινής πολιτικής στο παλαιστινιακό ζήτημα και της αυξανόμενης αποξένωσης μεταξύ της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας και του κράτους του Ισραήλ”.
Δείκτες ότι το Ισραήλ φτάνει στα όριά του
Πέρα από την εξάρτησή του από την υποστήριξη των ΗΠΑ, οι στρατιωτικές εμπλοκές του Ισραήλ, ιδίως στη Γάζα, έχουν αποκαλύψει τους περιορισμούς της προβολής ισχύος του Τελ Αβίβ. Δέκα μήνες μετά τη βίαιη στρατιωτική επίθεση του Ισραήλ στην πολιορκημένη λωρίδα, η παλαιστινιακή αντίσταση εξακολουθεί να είναι σε θέση να στοχεύει το Τελ Αβίβ.
Η ιστορία δείχνει ότι τα κράτη που αγνοούν τους περιορισμούς τους αντιμετωπίζουν συχνά παρακμή. Στο θεμελιώδες έργο του, Politics Among Nations, ο Χανς Μοργκεντάου υποστηρίζει την ισορροπία μεταξύ ισχύος και πολιτικής, προειδοποιώντας ότι η υπερβολική ισχύς διαταράσσει αυτή την ισορροπία, οδηγώντας σε αστάθεια και πιθανή παρακμή.
Ομοίως, το βιβλίο του Πολ Κένεντι “The Rise and Fall of Great Powers” (“Η άνοδος και η πτώση των μεγάλων δυνάμεων”) απεικονίζει την «αυτοκρατορική υπερέκταση», όπου οι φιλοδοξίες υπερβαίνουν τις δυνατότητες και επισπεύδουν την παρακμή. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι η περιορισμένη ικανότητα των ΗΠΑ να υποστηρίζουν πολλαπλά μέτωπα, που αποδεικνύεται από τη μειωμένη εστίασή τους στην Ουκρανία μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα.
Διάφοροι δείκτες υποδηλώνουν ότι το Ισραήλ, συνεχίζοντας τον πόλεμό του στη Γάζα, μπορεί να πλησιάζει τα όρια της ισχύος του. Για αρχή, η οικονομική πίεση γίνεται εμφανής παρά την ιστορικά ισχυρή οικονομία του Ισραήλ. Το τελευταίο τρίμηνο του 2023, το ΑΕΠ του Ισραήλ συρρικνώθηκε κατά περίπου 20% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Υπήρξε επίσης σημαντική μείωση της κατανάλωσης κατά 27% και οι επενδύσεις μειώθηκαν δραματικά κατά 70%. Ο πόλεμος έθεσε εκτός εργασίας περίπου το 18% του εργατικού δυναμικού του Ισραήλ, με 250.000 πολίτες να έχουν εκτοπιστεί και το 4% του εργατικού δυναμικού να καλείται ως έφεδρος.
Σε απάντηση, το κράτος κατοχής σχεδιάζει να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες από το 4% στο 6% ή 7% του ΑΕΠ μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Αυτή η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών έρχεται καθώς η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ήδη υπό πίεση και οι ΗΠΑ είναι λιγότερο ικανές να παράσχουν την ίδια οικονομική στήριξη όπως στο παρελθόν.
Εκτός από την οικονομική πίεση, υπήρξε αποτυχία στην επίτευξη των στρατιωτικών στόχων που περιγράφηκαν κατά την έναρξη της σύγκρουσης. Τον περασμένο μήνα, οι New York Times ανέφεραν ότι, παρά τις συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις, η ισραηλινή ηγεσία εξετάζει το ενδεχόμενο κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα που θα άφηνε τη Χαμάς υπό τον έλεγχό της.
Αυτή η αλλαγή στρατηγικής θεωρείται ως παραχώρηση, αναγνωρίζοντας ότι η πλήρης καταστροφή της Χαμάς, ο πρωταρχικός στόχος του πολέμου, δεν είναι εφικτή. Τον Ιούνιο, ο ισραηλινός στρατιωτικός εκπρόσωπος Ντάνιελ Χάγκαρι παραδέχθηκε ειλικρινά ότι η δηλωμένη πολιτική του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για την εξάλειψη της Χαμάς ήταν μη ρεαλιστική, περιγράφοντάς την ως «ρίχνει άμμο στα μάτια του κοινού» και προσθέτοντας: “Η Χαμάς είναι μια ιδέα. Όποιος πιστεύει ότι μπορούμε να εξαλείψουμε τη Χαμάς κάνει λάθος.
Οι ανησυχίες αυξάνονται επίσης για ένα δεύτερο μεγάλο μέτωπο με τον Λίβανο, μια εξέλιξη που έχει γίνει πλέον πραγματικότητα. Από τις 8 Οκτωβρίου 2023, το Τελ Αβίβ έχει υιοθετήσει μια προσεκτική στρατηγική για να αποφύγει τη διεύρυνση της σύγκρουσης, γνωρίζοντας ότι οι στρατιωτικές του δυνάμεις είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό δεσμευμένες στη Γάζα”.
Σύμφωνα με τη μεγάλη στρατηγική του Ιράν, η παρατεταμένη σύγκρουση έχει εξαντλήσει τους πόρους του ισραηλινού στρατού, καθιστώντας τον διστακτικό να εμπλακεί σε μια νέα αντιπαράθεση χωρίς σημαντική υποστήριξη από τις ΗΠΑ. Η ανάπτυξη των ναυτικών στόλων των ΗΠΑ στην περιοχή, με σκοπό την αποτροπή κάθε πιθανής αντίδρασης από το Ιράν, τον Λίβανο ή την Υεμένη, αναδεικνύει την εξάρτηση του Ισραήλ από την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη. Αυτή η εξάρτηση αποκαλύπτει την τρέχουσα αδυναμία του Ισραήλ να διαχειριστεί ανεξάρτητα πολλαπλά μέτωπα.
Επιπλέον, η μεγάλη εξάρτηση του Ισραήλ από την αμερικανική υποστήριξη περιορίζει την αυτονομία του και αυξάνει την ευπάθειά του στις αλλαγές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Αυτή η εξάρτηση εκτείνεται σε οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές διαστάσεις, περιορίζοντας περαιτέρω την ικανότητα του Τελ Αβίβ να ενεργεί ανεξάρτητα.
Αυτή την εβδομάδα, το υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ ανακοίνωσε ότι ο αμερικανικός στρατός ολοκλήρωσε την 500ή πτήση του, μεταφέροντας αεροπορικώς πάνω από 50.000 τόνους όπλων και εξοπλισμού στον στρατό κατοχής. Εκτός από τις ενισχύσεις που μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στο Ισραήλ από τις 7 Οκτωβρίου, η Ουάσινγκτον έχει στείλει στο Τελ Αβίβ 107 φορτία στρατιωτικών προμηθειών μέσω θαλάσσης.
Ο Γενικός Γραμματέας της Χεζμπολάχ Χασάν Νασράλα ισχυρίστηκε σε ομιλία του στα τέλη του περασμένου έτους ότι το απόθεμα πυρομαχικών του Ισραήλ είχε εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τον πρώτο μήνα της επίθεσης στη Γάζα και ότι ο στρατός κατοχής εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τις μεταφορές όπλων από τους συμμάχους του, κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι θα συνέβαινε αν αυτός ο αγωγός όπλων σταματούσε ή αν υπέστη μεγάλες καθυστερήσεις στην παραγωγή;
Για τον συνταγματάρχη Λαΐς, η παραδοσιακή προσέγγιση του Ισραήλ για γρήγορες, αποφασιστικές συγκρούσεις αντικαθίσταται από μια στρατηγική που αποδέχεται παρατεταμένους πολέμους. Αυτή η νέα, υψηλού ρίσκου στρατηγική που προωθεί ο Νετανιάχου θα μπορούσε να υπερβεί τις δυνατότητες του Ισραήλ, καθώς η κοινωνία, η οικονομία και ο στρατός δεν είναι εξοπλισμένοι για παρατεταμένες, παρατεταμένες συγκρούσεις.
Αυτή η μετατόπιση, η οποία καθοδηγείται από την αίσθηση του άτρωτου λόγω των σημερινών επιπέδων υποστήριξης των ΗΠΑ, έχει οδηγήσει σε μείωση του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.
Όπως γράφει ο Στίβεν Γουόλτ, καθηγητής διεθνών σχέσεων του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, στο Foreign Policy, «το βαθύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το Ισραήλ είναι η σταδιακή διάβρωση της ισραηλινής στρατηγικής σκέψης τα τελευταία πενήντα χρόνια». Ο Γουόλτ υποστηρίζει ότι ένας σημαντικός παράγοντας για την παρακμή της ισραηλινής στρατηγικής σκέψης εις βάρος των τακτικών επιλογών είναι «η αίσθηση αλαζονείας και ατιμωρησίας που απορρέει από την αμερικανική προστασία και τον σεβασμό στις επιθυμίες του Ισραήλ».
Αν η ισχυρότερη χώρα στον κόσμο σε υποστηρίζει ό,τι κι αν κάνεις, η ανάγκη να σκέφτεσαι προσεκτικά τις ενέργειές σου αναπόφευκτα θα μειωθεί.
Ο Γουόλτ υποστηρίζει ότι το Ισραήλ σήμερα, δίνοντας προτεραιότητα στα άμεσα τακτικά κέρδη έναντι του στρατηγικού οράματος, αντιμετωπίζει μια διαφαινόμενη και ηχηρή ήττα. Όπως έχει διαμορφωθεί, το κράτος κατοχής δεν έχει ακόμη προτείνει ένα ρεαλιστικό σχέδιο για το μέλλον της Γάζας ή μια στρατηγική για την αντιμετώπιση των περιφερειακών αντιπάλων του, οι οποίοι ενθαρρύνονται όλο και περισσότερο.
Πηγή: The Cradle, militaire
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
Το σχόλιο σας